Cici dergisi çıkıyor çıkmasına da...

Ömer Ekinci'den aldığım habere göre Penguen'den Alpay Erdem ve Lombak'tan 10 arkadaşı, Penguen'den ve Lombak'tan ayrılarak yeni bir dergi oluşturma girişiminde bulunmuşlar. Adı Cici, sloganı da "Tayyip'siz mizah dergisi" olan bu dergide siyasi mizaha yer verilmeyecekmiş. Bir anlamda "apolitik mizah dergisi" yani.

Eğer toplumda böyle bir arayış, yani politikayla ilgilenmeyen haftalık mizah dergisi arayışı varsa, başarılı olacakları kesin ama böyle bir şeyin olduğunu pek sanmıyorum. Bunu kafamdan atmıyorum tabii, böyle bir şey söyleyebilmem için elbette birkaç sebep var.

Öncelikle; siyaset eleştirilerinin mizahla yapılmasının -benim düşünceme göre- şu ana kadar keşfedilmiş en iyi yöntem oluşu. Gerçi şu anki iktidarın eylemleriyle örtüşmüyor, geçmişe göre konuşacağım ama muhalif mizah dediğin;

1. Eleştireni incitmez,
2. Halkın içinden gelen bir muhalefettir, meclisteki rahat koltuklardan yapılmaz,
3. Eğlencelidir,
4. Eğlenceli olmasına rağmen çok ama çok etkilidir.

Evet, eleştiriyi mizah ile yapınca her iki taraf da kazanır. Hem halk kendi meramını sert ama eğlenceli bir üslupla dile getirmiş olur, hem de eleştirilen siyasi kişilikler/partiler (eleştiriyi doğru algıladıkları takdirde) eleştiriyi de direkt olarak almamalarına rağmen yüzlerine söylenmiş kadar etkili bir biçimde kabul edebilirler. Türk muhalif mizahının üç ikonu olan Özal, Demirel ve Ecevit, bu tür muhalefete en çok maruz kalmış siyasi liderler olsalar da bu muhalefete çok saygı duymuşlardır ve bu muhalefeti önemseyerek ilerlemişlerdir.

Biraz da elle tutulur verilerle tartışalım. Elimde sayısal veriler olmasa da yaptıkları tiraja, elde ettikleri üne ve kapanıp kapanmadıklarına bakarak net bir düşünce edinebiliriz:

Penguen ve Uykusuz, şu anda Türkiye'deki en başarılı iki haftalık mizah dergisi. Eylül 2002'de yayına başlayan Penguen ve Eylül 2007'de ortaya çıkan Uykusuz hiçbir zaman siyasetten uzak durma gereksinimi duymadan, eleştirilerini hiç kısmadan yollarına devam ettiler ve hala bu yolda istikrarla ilerliyorlar.

2006 yılında Cumhuriyet gazetesi çizerlerinden Musa Kart'ın, başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ı yumağa dolanmış kedi şeklinde karikatürize ettiği için dava edilmesinden sonra Penguen dergisi de (ki o zaman Uykusuz'un çizerlerinin bir kısmı da Penguen'deydi), Tayyipler Alemi başlıklı ve çeşitli hayvanlar şeklinde karikatürize edilmiş toplam 9 farklı Tayyip çizerek eleştirilerini dile getirmişlerdi. Normalde karikatüristlerin zararsız eleştiri yöntemlerine yapılan müdahaleye karşı bir başka eleştiri olarak çizilen bu kapak, tahammülsüz Recep Tayyip Erdoğan tarafından yine hakaret olarak algılandı ve her karikatüre 5.000 liradan olmak üzere toplam 40 bin liralık bir tazminat davası daha açıldı. (8 hayvan için açılan davada değiştirilen Penguen logosunun gözden kaçması da ayrıca alay konusu oldu ve dava sürecinde de dile getirildi.) Penguen'in dava açıldıktan sonra yayımladığı açıklamaya ise şuradan ulaşabilirsiniz.

Bu olay, Penguen'i bugünün en sert, en kaliteli ve en çok satan mizah dergisi yapan olaydır. Aynı zamanda mizaha olan tahammülsüzlüğe ve mizah dergilerinin siyasi mizah da yapması gerektiğine en güzel örneği teşkil eder.

Tabii yalnızca bugünden bahsetmek tamamen doğru olmaz, geçmişin örnekleri daha fena: Darbe döneminde bile muhalif yayınına (darbe süresince kapanıp sonradan tekrar açılsa da) devam eden Gırgır dergisini yaratan rahmetli Oğuz Aral, bugün Türk mizahının muhalefetinin bu denli güçlü olmasını sağlayan kişidir. Ayrıca şu anda yayın yapan aşağı yukarı bütün mizah dergilerinin yaratıcıları ve kemik kadrolarının büyük kısmı da Gırgır'dan yetişmiştir veya Oğuz Aral'ın yetiştirdiklerinden yetişmiştir. Hal böyleyken Gırgır dergisi için "Türk mizahının devrimini yapan dergi" demek yanlış olmaz.

Dönelim bugüne. Gırgır'dan Hıbır, LeMan ve Penguen gibi kaliteli dergiler çıktı; Penguen'den de Uykusuz çıktı diyebiliriz. Penguen'den bir de Fermuar çıkmıştı, yanlış hatırlamıyorsam 2006 yılında başlayıp 2007 yılında yayın hayatına son vermişlerdi. Etliye sütlüye pek karışmayan, muhalif mizaha pek önem vermese de yer ayıran Fermuar'ın ömrü de böylece bir yılda tükendi. Aslında çok kaliteli çizerlerden oluşmuş olsa da siyasi mizaha çok değer vermeyen ve dağılan bu derginin birçok çizeri, kapanışlarından bir süre sonra açılan Uykusuz'a geçerek mizahlarını yapmaya devam ettiler.

Demek istediğim şu: Apolitik haftalık mizah dergisi olmaz. En azından Türk mizahı için uygun değildir ve Türk mizahının okurları buna alışık değildir. Aylık dergiler -en başta ayda bir çıktıkları için- siyasete girme ihtiyacında değildirler ve zaten daha fazla sayfayla çıktıkları için yaşamaları son derece mümkündür. Aylık mizah dergileri içerisinde; eski dergilerden Fırt'ı, hala devam edenlerden L-Manyak'ı ve Lombak'ı gösterebiliriz.

Cici de (az da olsa) kaliteli yazar ve çizerlerden oluşuyor. Ben resimdeki listeden yalnızca 4 ismi tanıyorum, diğerleri için bir yorum yapmam mümkün değil. Yine de "apolitik" takılmaya kalkışırlarsa ömürleri Fermuar kadar olur diye korkuyorum. Bu derginin bünyesinde çalışan, tanıdığım 4 yazar-çizer de benim için önemli insanlar ve başarısız olmalarını hiç istemem. Ama başarılı olsunlar diye haftada 3 dergi almaya da kalkışmak (maddi açıdan bile) benim için mümkün değil.

Umarım hatalı çıkarım, umarım Cici de Penguen ve Uykusuz kadar başarılı olur ve Türk yazılı ve çizili (?) mizahı daha da gelişmiş olur.